Twardy pedał hamulca – serwo czy podciśnienie?

Dlaczego pedał hamulca robi się twardy?

W klasycznym układzie z serwem podciśnieniowym wspomaganie zmniejsza siłę, którą kierowca musi przyłożyć do pedału. Sam układ hydrauliczny nadal przekazuje nacisk do hamulców, natomiast serwo pomaga nacisnąć pompę hamulcową z odpowiednio dużą siłą.

Gdy wspomaganie przestaje działać, pedał zazwyczaj nie wpada głęboko. Przeciwnie – staje się wyraźnie twardszy i wymaga dużo mocniejszego nacisku.

To odróżnia ten problem od wielu usterek hydraulicznych. Powietrze w przewodach, wyciek płynu czy niektóre problemy z pompą hamulcową częściej powodują miękki, gąbczasty albo opadający pedał.

W przypadku twardego pedału trzeba więc sprawdzić przede wszystkim:

• źródło podciśnienia;
• przewód prowadzący do serwa;
• jego połączenia;
• zawór zwrotny;
• pompę vacuum, jeśli samochód ją wykorzystuje;
• elektryczną pompę próżniową i jej sterowanie, jeśli występuje;
• samo serwo hamulcowe.

Nie każdy samochód korzysta przy tym z identycznego rozwiązania. Diesle bardzo często mają osobną pompę próżniową, ponieważ sam silnik nie zapewnia odpowiedniego podciśnienia w taki sposób jak klasyczny silnik benzynowy. Dodatkowe pompy stosuje się również w części silników benzynowych, autach z systemem Start-Stop, hybrydach i innych konstrukcjach, w których naturalne podciśnienie może być niewystarczające.

Serwo czy podciśnienie? Objawy pomagają zawęzić problem

Samo stwierdzenie, że pedał jest twardy, nie pozwala jeszcze wskazać uszkodzonej części. Znacznie więcej mówi moment występowania usterki.

Objaw	Co sprawdzić w pierwszej kolejności
Pedał jest twardy cały czas przy pracującym silniku	podciśnienie, przewód, zawór zwrotny, pompa vacuum, serwo
Pedał robi się twardy po kilku szybkich hamowaniach	wydajność źródła podciśnienia i pompy próżniowej
Po uruchomieniu silnika pedał nie zmienia położenia ani twardości	brak wspomagania lub brak jego zasilania
Po zgaszeniu silnika już pierwsze naciśnięcie jest bardzo twarde	utrata zapasu podciśnienia, nieszczelność lub zawór zwrotny
Przy wciskaniu pedału słychać wyraźne, stałe syczenie	nieszczelność przewodu, połączenia lub serwa
Problem występuje głównie po uruchomieniu albo podczas działania Start-Stop	pompa próżniowa, sterowanie pompą lub czujnik ciśnienia – zależnie od konstrukcji

Szczególnie przydatna jest obserwacja, czy wspomaganie zanika natychmiast, czy dopiero podczas kilku kolejnych hamowań.

Jeżeli pierwsze hamowanie jest normalne, ale każde następne wymaga coraz większej siły, źródło podciśnienia może nie nadążać z jego odbudowaniem. Wtedy podejrzenie częściej pada na pompę vacuum, ograniczony przepływ w przewodzie albo problem ze sterowaniem pompy.

Natomiast gdy podciśnienie dociera prawidłowo do serwa, a wspomagania nadal nie ma, rośnie prawdopodobieństwo usterki samego serwa.

Prosty test serwa hamulcowego na postoju

W wielu klasycznych układach podciśnieniowych można wykonać podstawową kontrolę bez rozbierania samochodu. Trzeba jednak traktować ją jako test wstępny, ponieważ wynik nie wskazuje automatycznie konkretnej uszkodzonej części.

1. Ustaw samochód w bezpiecznym miejscu i zaciągnij hamulec postojowy.
2. Wyłącz silnik.
3. Naciśnij pedał hamulca kilka razy. Z każdym kolejnym naciśnięciem powinien robić się twardszy, ponieważ zużywasz zapas podciśnienia w serwie.
4. Przytrzymaj pedał ze stałym, umiarkowanym naciskiem.
5. Uruchom silnik, nadal trzymając pedał.
6. W prawidłowo działającym klasycznym wspomaganiu pedał powinien lekko opaść pod stopą, gdy pojawi się podciśnienie i zacznie działać serwo.

Jeżeli po uruchomieniu silnika pedał pozostaje równie twardy i nie zmienia położenia, wspomaganie wymaga diagnostyki.

Nie oznacza to jednak automatycznie uszkodzonego serwa. Ten sam wynik może spowodować brak podciśnienia, nieszczelny przewód, niesprawny zawór zwrotny albo uszkodzona pompa próżniowa.

Dlatego przed kupowaniem części trzeba ustalić, czy odpowiednie podciśnienie rzeczywiście dociera do serwa. Dokładna procedura oraz wartości pomiarowe zależą już od konkretnego modelu samochodu.

Przewód i zawór zwrotny mogą udawać uszkodzone serwo

Między źródłem podciśnienia a serwem znajduje się przewód, a w wielu układach również zawór zwrotny. To prostsze elementy niż samo serwo, ale ich usterka może dawać bardzo podobne objawy.

Przewód trzeba obejrzeć na całej dostępnej długości. Podejrzane są pęknięcia, rozszczelnione końcówki, uszkodzone króćce oraz miejsca, w których przewód został załamany lub zdeformowany.

Co ważne, nieszczelność nie zawsze będzie duża i oczywista. Czasami ujawnia się dopiero podczas poruszania przewodem albo pracy silnika.

Zawór zwrotny odpowiada z kolei za utrzymanie odpowiednich warunków w serwie, gdy źródło podciśnienia chwilowo przestaje działać. Jeśli nie trzyma prawidłowo, zapas wspomagania może zanikać zbyt szybko.

Dlatego sytuacja, w której pedał staje się bardzo twardy niemal natychmiast po wyłączeniu silnika, jest jedną z przesłanek do sprawdzenia szczelności układu i zaworu.

Nie należy jednak dmuchać, rozłączać ani testować elementów przypadkowymi metodami, jeśli nie zna się ich konstrukcji. W części samochodów w przewodzie znajdują się dodatkowe czujniki lub rozgałęzienia, a układ może współpracować ze sterownikiem silnika.

Kiedy winna jest pompa vacuum?

Pompa próżniowa zapewnia odpowiednie podciśnienie tam, gdzie silnik nie może wytworzyć go samodzielnie albo jego ilość nie wystarcza do niezawodnej pracy wspomagania.

Uszkodzenie pompy może powodować:

• zwiększenie siły potrzebnej do naciśnięcia hamulca;
• okresowe zanikanie wspomagania;
• twardnienie pedału podczas kilku następujących po sobie hamowań;
• komunikat lub kontrolkę usterki w układach elektronicznie nadzorowanych.

W zależności od samochodu pompa może mieć napęd mechaniczny albo elektryczny. Dlatego sposób jej sprawdzania także się różni.

Przy pompie elektrycznej warsztat może sprawdzić zasilanie, sterowanie, czujnik ciśnienia, zapisane błędy oraz rzeczywiste parametry pracy. Z kolei przy pompie mechanicznej trzeba między innymi ocenić jej wydajność i sposób napędu.

Jeżeli pedał twardnieje przede wszystkim przy kolejnych hamowaniach, a po chwili przerwy wspomaganie wraca, zbyt mała wydajność źródła podciśnienia jest jednym z istotnych kierunków diagnostyki.

Nie należy jednak wymieniać pompy tylko na podstawie tego objawu. Podobny efekt może wywołać nieszczelność albo ograniczenie przepływu pomiędzy pompą a serwem.

Kiedy podejrzewać samo serwo hamulcowe?

Serwo staje się mocnym podejrzanym dopiero wtedy, gdy diagnostyka potwierdzi, że otrzymuje prawidłowe zasilanie podciśnieniem, a mimo to nie zapewnia wspomagania.

Objawem może być również wyraźne syczenie związane z naciskaniem pedału, zwłaszcza jeśli równocześnie zmienia się praca wspomagania. Przyczyną może być wtedy nieszczelność wewnątrz zespołu albo w miejscu jego połączenia.

W niektórych samochodach nieszczelność po stronie układu podciśnienia może również wpływać na pracę silnika. Dotyczy to jednak konkretnych konstrukcji, dlatego zachowanie silnika trzeba analizować razem ze schematem układu w danym modelu.

Nie ma sensu wymieniać serwa „na próbę”. Najpierw powinno się sprawdzić podciśnienie dochodzące do zespołu oraz szczelność przewodu i zaworu zwrotnego. Dopiero wtedy można oddzielić problem z zasilaniem wspomagania od usterki samego serwa.

Czy można jechać z twardym pedałem hamulca?

Nagłej zmiany siły potrzebnej do hamowania nie należy ignorować. Nawet jeśli układ hydrauliczny nadal działa, brak wspomagania może sprawić, że kierowca będzie musiał użyć znacznie większej siły, aby uzyskać oczekiwane hamowanie.

Jeżeli twardy pedał pojawił się nagle podczas jazdy albo samochód hamuje wyraźnie gorzej, należy bezpiecznie się zatrzymać i nie kontynuować normalnej jazdy.

Transport samochodu jest szczególnie uzasadniony, gdy jednocześnie:

• zapaliła się czerwona kontrolka hamulców;
• skuteczność hamowania wyraźnie spadła;
• problem pojawił się nagle;
• wspomaganie całkowicie zanika;
• słychać nietypowe syczenie lub inne odgłosy;
• występują dodatkowe komunikaty o awarii układu hamulcowego.

Samodzielnie można ograniczyć się do obserwacji zachowania pedału, prostego testu wspomagania oraz oględzin dostępnego przewodu. Pomiar podciśnienia, rozłączanie układu i naprawę elementów hamulców lepiej pozostawić warsztatowi, szczególnie że wymagane parametry zależą od konkretnego samochodu.

Najważniejsze jest również rozróżnienie dwóch sytuacji. Twardy pedał po kilkukrotnym naciśnięciu przy wyłączonym silniku zwykle wynika z normalnego zużycia zapasu podciśnienia. Natomiast pedał, który pozostaje bardzo twardy przy pracującym silniku i wymaga nietypowo dużej siły, wskazuje już na problem ze wspomaganiem, który trzeba zdiagnozować.

Źródła

• HELLA TechWorld – „Sprawdzanie elektrycznej pompy próżniowej i wyszukiwanie usterek”
• Motorservice / Pierburg – „Jak działa pompa próżniowa? (animacja 3D)”
• Mitsubishi Motors – instrukcja serwisowa „Brake Booster Operating Test”
• HELLA TechWorld – informacje techniczne dotyczące układów hamulcowych i diagnostyki pomp próżniowych