Łożysko koła szumi – jak rozpoznać uszkodzoną stronę

Jak brzmi uszkodzone łożysko koła?

Typowy początek problemu to głuche buczenie albo jednostajny szum przypominający odgłos opon jadących po chropowatym asfalcie. Z czasem dźwięk może zmienić się w wyraźne wycie, warczenie lub chrobot.

Charakterystyczne jest przede wszystkim to, że częstotliwość i natężenie hałasu zmieniają się wraz z prędkością pojazdu, a nie z obrotami silnika. Jeżeli po puszczeniu gazu samochód nadal toczy się z podobną prędkością, a szum prawie się nie zmienia, podejrzenie elementów obracających się razem z kołami staje się mocniejsze.

Do typowych objawów zużycia łożyska należą:

• buczenie lub szum nasilający się wraz z prędkością,
• warczenie podczas jazdy,
• zmiana natężenia hałasu na zakrętach,
• drgania lub wyczuwalna szorstkość pracy koła,
• w bardziej zaawansowanych przypadkach luz koła,
• czasami problemy z sygnałem ABS, jeżeli element czujnika prędkości koła jest zintegrowany z piastą lub łożyskiem.

MOOG oraz SKF wymieniają narastający szum, warczenie, drgania i luzy jako typowe sygnały wymagające kontroli łożyska lub zespołu piasty.

Szum sam w sobie nie potwierdza jednak awarii łożyska. Podobny dźwięk mogą powodować ząbkowane opony, niektóre rodzaje bieżnika, uszkodzona opona albo inne elementy podwozia. Timken zaleca więc przed wymianą łożyska wykluczyć między innymi nawierzchnię drogi, stan opon, geometrię i zużyte elementy zawieszenia.

Łożysko koła szumi – jak sprawdzić stronę podczas jazdy?

Najbardziej znany test polega na łagodnym przenoszeniu obciążenia samochodu z jednej strony na drugą.

Na pustej, bezpiecznej i równej drodze można przy umiarkowanej prędkości wykonać delikatny łuk w lewo, a następnie w prawo. Nie chodzi o gwałtowne ruchy kierownicą ani jazdę na granicy przyczepności.

Podczas skrętu w lewo większe obciążenie przejmuje prawa, zewnętrzna strona samochodu. Podczas skrętu w prawo mocniej obciążona jest strona lewa. MOOG wskazuje, że największe obciążenia łożysk występują właśnie podczas pokonywania zakrętów, gdy część masy pojazdu przenosi się na koła po zewnętrznej stronie łuku.

Dlatego w typowej sytuacji:

Zachowanie hałasu	Pierwsze podejrzenie	Co zrobić dalej
szum nasila się na łuku w lewo	prawe łożysko	sprawdzić prawe koła na podnośniku
szum nasila się na łuku w prawo	lewe łożysko	sprawdzić lewe koła na podnośniku
hałas nie reaguje na skręcanie	opony lub łożysko hałasujące niezależnie od obciążenia	skontrolować wszystkie koła
hałas zmienia się zależnie od nawierzchni	opony stają się bardziej prawdopodobne	sprawdzić bieżnik i zużycie opon
pojawia się chrobot oraz wyczuwalny luz	poważniejsze zużycie łożyska lub piasty	nie odkładać kontroli

To wskazówka, a nie potwierdzenie diagnozy. SKF zwraca uwagę, że hałas uszkodzonego łożyska może być mylący i przenosić się w taki sposób, że wydaje się dochodzić z przeciwnej strony samochodu.

Nie należy więc kupować łożyska wyłącznie dlatego, że podczas jednego zakrętu zrobiło się głośniej.

Dlaczego trudno rozpoznać, które łożysko szumi?

Nadwozie, podłużnice, zwrotnice i elementy zawieszenia bardzo dobrze przenoszą drgania. Dźwięk powstający przy jednym kole może być słyszalny w kabinie z zupełnie innego miejsca.

Szczególnie trudno bywa odróżnić:

• lewe koło od prawego,
• przednie łożysko od tylnego,
• szum łożyska od hałasu opony.

Ponadto nie każde uszkodzone łożysko od razu ma duży luz. W początkowej fazie uszkodzone powierzchnie bieżni mogą przede wszystkim powodować hałas i drgania.

Z kolei NTN-SNR wskazuje, że nieprawidłowy montaż, zbyt mały lub zbyt duży luz, uszkodzenie uszczelnienia albo błędne dokręcenie piasty mogą prowadzić do hałasu i przyspieszonego niszczenia łożyska.

Jeżeli więc problem pojawił się niedługo po wymianie łożyska, nie należy automatycznie zakładać, że nowa część była wadliwa. Trzeba sprawdzić również sposób montażu i elementy współpracujące.

Jak sprawdzić łożysko koła na podnośniku?

Test drogowy warto potraktować jako pierwszy etap. Kolejny to kontrola konkretnego koła.

1. Unieś samochód bezpiecznie

Samochód musi znajdować się na stabilnym podłożu i zostać prawidłowo zabezpieczony. Nie wchodź pod pojazd oparty wyłącznie na fabrycznym lewarku.

Jeżeli nie masz odpowiednich podpór albo nie wiesz, gdzie znajdują się punkty podnoszenia samochodu, bezpieczniej zlecić kontrolę warsztatowi.

2. Sprawdź luz koła

Chwyć koło obiema rękami i spróbuj poruszać nim względem piasty. Timken zaleca kontrolę między innymi w pozycjach godziny 12 i 6 oraz 3 i 9. Nadmierny ruch, któremu towarzyszy stuk lub wyraźny luz, wymaga dalszego sprawdzenia.

Sam luz nie zawsze oznacza jednak łożysko. W zależności od kierunku ruchu i konstrukcji zawieszenia podobny efekt mogą dać sworznie, końcówki drążków lub inne połączenia.

3. Obróć koło ręką

Następnie obracaj kołem i słuchaj, czy pojawia się:

• szorstka praca,
• chrobot,
• regularne tarcie,
• głuche warczenie.

MOOG zaleca również porównanie wszystkich kół, ponieważ różnica między sprawną i uszkodzoną stroną może być wyraźniejsza niż sam dźwięk jednego łożyska.

Hamulce mogą powodować lekkie tarcie klocka o tarczę, więc sam cichy szelest nie przesądza o uszkodzeniu łożyska.

4. Porównaj drgania

Jedną z metod pomocniczych jest obracanie koła i jednoczesne wyczuwanie drgań przenoszonych przez elementy zawieszenia. MOOG opisuje kontrolę drgań przekazywanych między innymi na sprężynę zawieszenia.

Wyraźnie bardziej szorstka praca jednej strony może pomóc wskazać problem, szczególnie gdy próba drogowa prowadziła do tego samego koła.

5. W warsztacie można porównać łożyska podczas pracy

Jeżeli domowe sprawdzenie nie daje jednoznacznej odpowiedzi, warsztat może wykorzystać podnośnik i urządzenie odsłuchowe lub stetoskop mechaniczny.

SKF opisuje właśnie taką metodę jako sposób na odróżnienie stron, gdy dźwięk podczas jazdy przenosi się przez konstrukcję pojazdu.

To szczególnie przydatne wtedy, gdy kierowca słyszy wyraźne buczenie, ale żadne koło nie wykazuje oczywistego luzu.

Łożysko czy opona – jak ich nie pomylić?

Opony są jednym z najczęstszych powodów błędnej diagnozy.

Ząbkowana albo nierównomiernie zużyta opona może buczeć niemal tak samo jak łożysko. Hałas również często zwiększa się wraz z prędkością.

Pomocne są jednak różnice.

Hałas opon częściej wyraźnie zmienia się wraz z rodzajem nawierzchni. Na świeżym, gładkim asfalcie może znacznie ucichnąć, a na chropowatej drodze gwałtownie się nasilić.

Przy łożysku większe znaczenie ma natomiast prędkość koła oraz jego obciążenie podczas skręcania.

Przed zakupem części sprawdź więc:

• czy bieżnik nie jest wyząbkowany,
• czy opona nie ma nierównych krawędzi klocków,
• czy nie występują miejscowe wybrzuszenia lub deformacje,
• czy hałas zmienia się na różnych nawierzchniach,
• czy zmiana obciążenia na łuku wpływa na szum.

Timken wprost zaleca uwzględnienie konstrukcji bieżnika, sposobu zużycia opon, geometrii oraz stanu zawieszenia podczas szukania źródła hałasu koła.

Czy można jeździć z szumiącym łożyskiem?

Początkowe, lekkie buczenie nie oznacza automatycznie, że koło za chwilę się zablokuje. Nie da się jednak na podstawie samego hałasu określić, ile czasu pozostało do poważniejszego uszkodzenia.

Łożysko odpowiada za prawidłowe prowadzenie i obracanie piasty. Postępujące zużycie może prowadzić do większego luzu, drgań, wzrostu temperatury i pogorszenia prowadzenia samochodu. SKF wskazuje m.in. hałas, podwyższoną temperaturę, drgania oraz luz jako symptomy wymagające kontroli zespołu piasty.

Nie odkładaj diagnostyki, jeżeli oprócz szumu występuje:

• wyraźny luz koła,
• mocne chrobotanie lub metaliczne tarcie,
• drgania kierownicy albo nadwozia,
• niestabilność samochodu,
• nietypowo wysoka temperatura w okolicy jednego koła,
• kontrolka ABS lub ESP związana z błędem prędkości koła,
• hałas gwałtownie nasilający się w krótkim czasie.

W takiej sytuacji dalsza normalna jazda nie jest rozsądnym sposobem sprawdzania, „jak długo jeszcze wytrzyma”. Samochód powinien zostać skontrolowany przed dalszą intensywną eksploatacją.

Najlepsza kolejność diagnostyki

Gdy łożysko koła szumi tylko pozornie, wymiana części na chybił trafił łatwo prowadzi do niepotrzebnych kosztów. Najbezpieczniejsza kolejność wygląda następująco:

1. Ustal, czy hałas zależy od prędkości samochodu czy od obrotów silnika.
2. Sprawdź, czy zmienia się na różnych rodzajach nawierzchni.
3. Wykonaj delikatną próbę obciążenia na łuku w lewo i w prawo.
4. Obejrzyj stan i sposób zużycia opon.
5. Unieś podejrzane koło i sprawdź luz.
6. Obróć koło ręką i porównaj jego pracę z drugą stroną.
7. Jeżeli wynik nadal nie jest jednoznaczny, sprawdź łożyska na podnośniku w warsztacie.

Dopiero zestaw kilku zgodnych objawów daje dobrą podstawę do wskazania uszkodzonej strony. Sam kierunek zakrętu nie powinien decydować o zakupie części.

Źródła

• SKF – materiały techniczne dotyczące diagnostyki hałasu zespołów piast i łożysk kół
• SKF Automotive – materiały dotyczące zestawów łożyskowych do kół
• MOOG – „Diagnosis of worn wheel end bearings”
• MOOG – materiały dotyczące obciążeń łożysk kół podczas pokonywania zakrętów
• Timken – TechTips „Checking a Hub Bearing Assembly”
• NTN-SNR – polskie materiały techniczne dotyczące usterek i montażu łożysk kół