Dwumasa stuka przy gaszeniu – co jeszcze sprawdzić?
Głośny stuk, klekot albo mocne szarpnięcie w chwili wyłączania silnika rzeczywiście może wskazywać na zużyte koło dwumasowe. Nie jest to jednak objaw charakterystyczny wyłącznie dla dwumasy. Bardzo podobnie mogą zachowywać się niesprawne poduszki silnika i skrzyni, klapa gasząca w dieslu, napęd osprzętu, a nawet wydech uderzający o nadwozie. Jeżeli dwumasa stuka przy gaszeniu, nie warto od razu zamawiać kompletu sprzęgła. Najpierw trzeba ustalić, czy źródłem hałasu jest sam układ przeniesienia napędu, czy jedynie nagły ruch silnika podczas zatrzymywania.
Czy stukanie przy gaszeniu naprawdę oznacza zużytą dwumasę?
Dwumasowe koło zamachowe znajduje się między silnikiem a skrzynią biegów i ma ograniczać drgania skrętne powstające podczas pracy jednostki napędowej. Szczególnie trudne warunki występują przy bardzo niskich obrotach, czyli między innymi podczas rozruchu i zatrzymywania silnika.
Zużyte koło może wtedy powodować:
- krótki metaliczny stuk podczas gaszenia;
- klekot dochodzący z okolicy skrzyni biegów;
- serię szybko następujących po sobie uderzeń;
- wyraźne drganie nadwozia przy zatrzymywaniu silnika;
- hałas także podczas uruchamiania;
- szarpnięcia przy ruszaniu lub zmianach obciążenia.
Im więcej takich objawów występuje jednocześnie, tym mocniejszym podejrzanym staje się dwumasa. Sam pojedynczy stuk przy gaszeniu nadal nie wystarcza jednak do jej skazania.
Właśnie dlatego diagnostyka koła dwumasowego nie powinna polegać wyłącznie na nasłuchiwaniu auta stojącego na parkingu.
Co jeszcze może stukać przy gaszeniu silnika?
Klapa gasząca lub EGR w silniku Diesla
To jedna z ważniejszych usterek, które potrafią bardzo dobrze udawać uszkodzoną dwumasę.
W wielu silnikach wysokoprężnych podczas wyłączania jednostki klapa w układzie dolotowym na chwilę ogranicza dopływ powietrza. Dzięki temu silnik zatrzymuje się spokojniej, bez gwałtownych drgań.
Jeżeli klapa:
- jest zabrudzona nagarem;
- zacina się;
- ma niesprawne sterowanie elektryczne;
- nie otrzymuje odpowiedniego podciśnienia,
silnik może zatrzymywać się znacznie gwałtowniej.
W efekcie cały układ napędowy dostaje mocniejszy impuls, a z okolic sprzęgła i skrzyni może być słyszalny stuk bardzo podobny do zużytej dwumasy. Problem może dodatkowo dotyczyć układu EGR, jeżeli jego konstrukcja jest powiązana z działaniem klapy podczas wyłączania silnika.
W takiej sytuacji hałas nie musi oznaczać, że koło dwumasowe jest uszkodzone. To nieprawidłowy sposób zatrzymania silnika może zmuszać je do pracy w znacznie trudniejszych warunkach.
Poduszka silnika albo skrzyni biegów
Podczas wyłączania jednostka napędowa wykonuje ostatnie, dość wyraźne wychylenie. Sprawne mocowania przejmują ten ruch i ograniczają przenoszenie uderzenia na nadwozie.
Zużyta, pęknięta albo zapadnięta poduszka może sprawić, że silnik wykona większy ruch i uderzenie będzie odczuwalne jako pojedyncze głuche „łup”.
Na poduszki szczególnie wskazuje sytuacja, gdy:
- przy gaszeniu wyraźnie porusza się cały samochód;
- stuk jest bardziej głuchy niż metaliczny;
- podobne uderzenie występuje przy gwałtownym dodaniu i odjęciu gazu;
- samochód szarpie przy ruszaniu mimo prawidłowego działania sprzęgła;
- w kabinie występują mocniejsze drgania na biegu jałowym.
Poduszka hydrauliczna może być uszkodzona również wtedy, gdy z zewnątrz nie wygląda na całkowicie zerwaną.
Napęd paska i sprzęgiełko alternatora
Alternator ma stosunkowo duży moment bezwładności. Gdy silnik gwałtownie zmniejsza obroty, jego wirnik nie zatrzymuje się natychmiast.
W wielu samochodach stosuje się dlatego jednokierunkowe sprzęgiełko lub specjalne koło pasowe alternatora, które ogranicza przenoszenie nagłych zmian prędkości na pasek.
Jeżeli element przestaje prawidłowo pracować, mogą pojawić się:
- mocne ruchy napinacza;
- drgania paska;
- terkotanie;
- krótkie uderzenie z przedniej części silnika;
- hałas nasilający się podczas gwałtownych zmian obrotów.
Dźwięk może zostać błędnie odebrany jako dochodzący ze skrzyni, szczególnie przy zamkniętej masce.
Przy oględzinach pracującego silnika nie wolno zbliżać dłoni, ubrania ani narzędzi do paska, rolek i wentylatora.
Wydech albo osłona cieplna uderzająca o nadwozie
Silnik i skrzynia nie są zamocowane całkowicie sztywno. Przy gaszeniu cały zespół wykonuje ruch, a wraz z nim przesuwa się początkowy odcinek układu wydechowego.
Jeżeli:
- zerwał się gumowy wieszak;
- wydech został źle ustawiony po naprawie;
- osłona cieplna jest poluzowana;
- rura znajduje się zbyt blisko belki lub nadwozia;
- zużyta poduszka pozwala silnikowi wychylać się za daleko,
może pojawić się pojedynczy metaliczny stuk dokładnie podczas wyłączania silnika.
Dobrym śladem są jasne, wypolerowane miejsca na rurze, osłonie albo sąsiednim elemencie, świadczące o okresowym kontakcie.
Nierówna praca silnika i układ wtryskowy
Nie zawsze problem zaczyna się za silnikiem. Jeżeli jednostka pracuje nierówno, również jej zatrzymanie może być gwałtowne.
W dieslu trzeba brać pod uwagę między innymi nierównomierne dawki wtrysku oraz problemy z kompresją. Także w silniku benzynowym podobny efekt może powodować wypadanie zapłonów albo nieprawidłowa praca jednego cylindra.
W takim przypadku drgania często występują nie tylko podczas gaszenia. Mogą pojawiać się również:
- na biegu jałowym;
- podczas uruchamiania;
- przy małych obrotach;
- podczas przyspieszania z niskich obrotów.
Jeżeli silnik sam generuje mocne nierównomierności obrotowe, sprawna dwumasa również musi je tłumić. Dlatego wymiana samego koła bez usunięcia pierwotnej przyczyny może nie rozwiązać problemu.
Co mówi gaszenie silnika z wciśniętym sprzęgłem?
To prosta obserwacja, która może pomóc zawęzić kierunek diagnostyki, ale nie jest testem potwierdzającym uszkodzenie dwumasy.
Można porównać zachowanie samochodu podczas normalnego wyłączenia silnika oraz przy całkowicie wciśniętym pedale sprzęgła.
Jeżeli dźwięk wyraźnie się zmienia, warto dokładniej przyjrzeć się elementom sprzęgła i częściom obracającym się po stronie skrzyni.
Jeśli stuk występuje praktycznie identycznie w obu przypadkach, nadal możliwe są:
- dwumasa;
- mocowania silnika;
- klapa gasząca;
- nierówne zatrzymywanie silnika;
- osprzęt;
- wydech.
Wciśnięcie sprzęgła nie odłącza koła dwumasowego od wału korbowego, dlatego brak zmiany dźwięku nie wyklucza jego zużycia.
Również odwrotna sytuacja nie daje pewnej diagnozy. Zmiana obciążenia układu może zmienić charakter hałasu kilku współpracujących elementów.
Jak odróżnić dwumasę od innych usterek?
| Objaw | Bardziej podejrzany element | Co sprawdzić najpierw |
|---|---|---|
| Metaliczny klekot z obudowy sprzęgła przy gaszeniu i odpalaniu | dwumasa, sprzęgło | zachowanie przy rozruchu, gaszeniu i zmianach obciążenia |
| Silnik mocno zatrzęsie się przy wyłączeniu diesla | klapa gasząca, EGR, wtrysk, dwumasa | sposób zamykania klapy, błędy i parametry silnika |
| Jedno głuche uderzenie i wyraźny ruch zespołu napędowego | poduszka silnika lub skrzyni | stan mocowań i nadmierny ruch silnika |
| Brzęczenie albo stuk z przodu silnika | pasek, napinacz, koło alternatora | praca napinacza i całego napędu osprzętu |
| Metaliczne „brzdęknięcie” spod auta | wydech, osłona cieplna | prześwity, wieszaki i ślady kontaktu |
| Silnik drży także na wolnych obrotach | spalanie, wtrysk, zapłon, kompresja | błędy, korekty i równomierność pracy cylindrów |
| Stukowi towarzyszą szarpnięcia przy ruszaniu | dwumasa, sprzęgło, poduszki | cały układ sprzęgła i mocowania |
| Hałas mocno zależy od położenia pedału sprzęgła | sprzęgło, skrzynia, dwumasa | diagnostyka układu sprzęgła i wejścia skrzyni |
Największą wartość ma połączenie kilku objawów, a nie pojedynczy dźwięk.
W jakiej kolejności diagnozować stukanie przy gaszeniu?
Zamiast zaczynać od demontażu skrzyni, warto przejść od rzeczy łatwiejszych do sprawdzenia do bardziej kosztownych.
- Posłuchaj, skąd dochodzi dźwięk. Porównaj okolice skrzyni, przedniej części silnika i podwozia.
- Obserwuj sposób zatrzymywania silnika. Silne potrząśnięcie całym zespołem napędowym kieruje uwagę także na mocowania oraz sposób gaszenia jednostki.
- Odczytaj błędy sterownika. Szczególnie w dieslu sprawdź układ EGR, klapę gaszącą i pracę silnika.
- Porównaj gaszenie z wciśniętym i zwolnionym sprzęgłem. Traktuj wynik jako wskazówkę, a nie ostateczny test.
- Sprawdź mocowania oraz wydech. Szukaj pęknięć, wycieku z poduszek hydraulicznych i śladów kontaktu metalu.
- Oceń napęd osprzętu. Nadmierne ruchy napinacza i hałas paska mogą prowadzić do sprzęgiełka alternatora lub innych rolek.
- Dopiero później oceniaj dwumasę i sprzęgło. Jeżeli wcześniejsze kontrole niczego nie wykazały, warsztat może wykonać diagnostykę DKZ zgodnie z procedurą właściwą dla konkretnej konstrukcji.
Nie ma jednej dopuszczalnej wartości luzu, którą można zastosować do każdego koła dwumasowego. Konstrukcje różnią się między sobą, dlatego pomiar trzeba porównywać z danymi producenta konkretnego DKZ.
Kiedy ze stukającą dwumasą nie odkładać wizyty w warsztacie?
Delikatny pojedynczy odgłos, który od dłuższego czasu się nie zmienia, nie oznacza automatycznie awarii uniemożliwiającej jazdę. Trzeba jednak obserwować, czy problem się nie rozwija.
Szybkiej diagnostyki wymaga sytuacja, gdy pojawia się:
- coraz głośniejszy metaliczny klekot;
- mocne uderzenie przy każdym rozruchu i gaszeniu;
- duże drganie pedału sprzęgła lub nadwozia;
- problem z płynnym ruszaniem;
- trudność ze zmianą biegów;
- silne szarpanie napędu;
- hałas podczas normalnej jazdy;
- gwałtowne pogorszenie objawów.
Jeżeli uderzenia są bardzo mocne albo występują razem z problemami z przeniesieniem napędu, dalszą jazdę lepiej ograniczyć do czasu sprawdzenia samochodu.
Gdy dwumasa stuka przy gaszeniu, najdroższym błędem jest wymiana jej tylko na podstawie jednego dźwięku. Najpierw trzeba wykluczyć nieprawidłowe gaszenie silnika, poduszki, wydech i napęd osprzętu. Dopiero zestaw objawów oraz kontrola całego układu pozwalają stwierdzić, czy rzeczywiście zużyło się koło dwumasowe.
Źródła
- ZF Aftermarket – „Dwumasowe koło zamachowe (DKZ) – Odgłosy podczas uruchamiania silnika, jazdy lub wyłączania silnika”
- ZF Aftermarket – „Kontrola dwumasowego koła zamachowego”
- ZF Aftermarket / LEMFÖRDER – materiały techniczne dotyczące elementów gumowo-metalowych układu napędowego
- Schaeffler REPXPERT / INA – „Układy paska wielorowkowego – informacje techniczne”
